Prąd na jarmarku: 230 V czy 400 V i ile kW zamówić

Z gniazda 230 V / 16 A da się pobrać 3 680 W, czyli 3,68 kW. Z trójfazowego 400 V / 16 A — około 11,1 kW. Z 400 V / 32 A — około 22,2 kW. To trzy liczby, które decydują o tym, co wpiszesz w kartę zgłoszeniową.

Zasada: kto ma oświetlenie LED, ekspres przelewowy i terminal płatniczy, temu wystarcza 230 V. Kto ma płytę indukcyjną, frytkownicę dwukomorową, maszynę do lodów włoskich, ekspres kolbowy dwugrupowy albo agregat chłodniczy większej witryny — potrzebuje „siły", czyli 400 V. Powód jest fizyczny: trzy fazy przenoszą przy tym samym przekroju przewodu około 1,73 razy więcej mocy (√3), więc urządzenia 9–12 kW robi się wyłącznie trójfazowe. Norma dla instalacji na wystawach, pokazach i stoiskach — PN-HD 60364-7-711 — ogranicza napięcie do 230/400 V AC.

Gniazda CEE, wzory i realna moc

W gniazdach przemysłowych CEE (IEC 60309 / PN-EN 60309-2) kolor obudowy koduje napięcie, liczba pinów — układ przewodów, liczba amperów — prąd znamionowy. Moc liczy się z dwóch wzorów:

jedna faza: P = U × I × cosφ trzy fazy: P = √3 × U × I × cosφ, gdzie √3 ≈ 1,732

Dla grzałek, płyt i frytkownic cosφ ≈ 1,0; dla silników, sprężarek i zasilaczy impulsowych — typowo 0,8–0,95.

Typowe stopnie ochrony tych gniazd: IP44, IP54, IP67. To wartości dla prądu znamionowego, a wyłącznik B16 wyłączy przy trwałym przekroczeniu 16 A — bezpieczny pobór długotrwały z gniazda 16 A to raczej 3,2–3,5 kW. I, słowami producenta osprzętu: „zastosowanie wtyczki lub gniazda 32 A nie zwiększa automatycznie możliwości instalacji".

Jak policzyć, ile kW zamówić

1. Spisz wszystko, co pobiera prąd — także oświetlenie, terminal, ładowarki, podgrzewacz szyby witryny.
2. Przepisz moc z tabliczki znamionowej, nie z pamięci. Jeśli jest tam tylko napięcie i prąd — przelicz wzorem wyżej.
3. Zsumuj moc zainstalowaną P_i i zastosuj współczynnik jednoczesności k_j, bo termostaty cyklują i nic nie chodzi bez przerwy na pełnej mocy: P_s = P_i × k_j.
4. Dodaj zapas na rozruch silników i sprężarek.
5. Dla agregatu przelicz na moc pozorną: S = P_s / cosφ [kVA].

Przykład — stoisko gastronomiczne. Frytkownica dwukomorowa 9,0 kW + płyta dwupolowa 4,0 kW + ekspres kolbowy 3,5 kW + witryna chłodnicza 0,35 kW + oświetlenie i drobne 0,20 kW = P_i = 17,05 kW.

• jednoczesność k_j = 0,7 → P_s = 17,05 × 0,7 = 11,94 kW
• zapas 20% na rozruch sprężarki → P_obl = 11,94 × 1,2 = 14,33 kW
• prąd przy 400 V i cosφ = 0,95 → I = 14 330 / (1,732 × 400 × 0,95) = 21,8 A

Wniosek: gniazdo 400 V / 32 A wystarcza z zapasem, gniazdo 400 V / 16 A (11,1 kW) nie wystarcza.

O zapasie na rozruch uczciwie: sprężarka chłodnicza jest silnikiem i przy starcie przez krótki czas pobiera prąd wielokrotnie wyższy od znamionowego. Nie podam mnożnika — branżowe źródło opisujące ten mechanizm świadomie go nie podaje i odsyła do danych producenta urządzenia (potwierdzone są tylko współczynniki redukcji dla metod rozruchu: gwiazda-trójkąt ≈ 0,33 prądu DOL, part-winding ≈ 0,60 DOL). Zapas musi być; jego wielkość sprawdź w instrukcji sprzętu.

Przewody i przedłużacze — sekcja, która ratuje imprezy

Przewód leżący swobodnie na trawie chłodzi się lepiej niż kabel w rurce, więc spotkasz też tabele z wartościami wyższymi (wg PN-IEC 60364-5-523 dla 2,5 mm² nawet 30 A). Obowiązuje niższa wartość.

Spadek napięcia na długiej trasie

ΔU = (2 × L × I × ρ) / S, gdzie ρ dla miedzi ≈ 0,0175 Ω·mm²/m (dwójka, bo prąd płynie tam i z powrotem)

Norma PN-HD 60364-5-52 dopuszcza 3% dla obwodów oświetleniowych i 5% dla obwodów gniazd wtykowych — przy 230 V to 11,5 V. Obliczenia dla 16 A:

50-metrowy przedłużacz 3 × 2,5 mm² to praktyczna granica dla 16 A. Przy 100 metrach potrzebujesz 6 mm². Przy trzech fazach jest łatwiej: dla 400 V, 32 A, 50 m i 6 mm² wychodzi ΔU = (1,732 × 50 × 32 × 0,0175)/6 = 8,08 V, czyli 2,02%.

Zwinięty bęben: 1000 W i koniec

Najczęstsza przyczyna przegrzania przedłużacza na stoisku. Przy zwiniętym przewodzie maksymalna moc, jaką można przyłączyć do przedłużacza bębnowego, wynosi zaledwie około 1000 W — co odpowiada prądowi 4 A. Dopuszczalne obciążenie spada o około 70% wobec przewodu rozwiniętego. Mechanizm: zwoje leżą jeden na drugim, ciepło z sąsiednich nie ma jak odejść, temperatura żyły przekracza dopuszczalne 70 °C dla izolacji PVC, izolacja mięknie i topi się. Reguła: bęben rozwijamy do końca zawsze, także gdy potrzebujemy trzech metrów.

Jaki przewód na zewnątrz

Na trawie, w kałuży i pod nogami tłumu właściwy jest przewód w oponie gumowej lub neoprenowej typu H07RN-F (polskie oznaczenie OnPD) na 450/750 V — odporny na warunki atmosferyczne, oleje i wielokrotne zwijanie; producenci wprost wskazują zastosowanie „zasilanie placu budowy i różnego rodzaju imprez". Norma PN-HD 60364-7-711 wymaga dla stoisk kabli o minimalnym napięciu znamionowym 450/750 V i oprzewodowania nierozprzestrzeniającego płomienia. IP44 to minimum na zewnątrz, IP67 znosi krótkotrwałe zanurzenie — i to jego chcesz, gdy złącze leży na ziemi. Staropolskie Jarmarki idą dalej i wymagają „przedłużacza wykonanego według normy PN-EN 50525-2-21 o długości nie mniejszej niż 50 m".

Zabezpieczenia: co jest czyim obowiązkiem

Norma PN-HD 60364-7-711 (dla wesołych miasteczek, cyrków i targów tymczasowych — PN-HD 60364-7-740) wymaga:

• przy złączu zasilającym — RCD maks. 500 mA, typ S lub z opóźnieniem, dla selektywności,
• obwody końcowe (oświetlenie i gniazda do 32 A) — RCD o prądzie różnicowym nieprzekraczającym 30 mA, odłączający wszystkie przewody czynne jednocześnie; zalecany typ A lub B, bo typ AC bywa nieskuteczny przy odbiornikach z elektroniką,
• obudowy i rozdzielnice — co najmniej IP4X lub IPXXD, otwierane tylko narzędziem lub kluczem,
• połączenia wyrównawcze metalowych konstrukcji, przyczep i pojazdów — przewód miedziany nie mniejszy niż 4 mm².

To wymagania wobec instalacji, którą buduje organizator albo jego elektryk: rozdzielnice, RCD, uziemienie i rozprowadzenie po placu są jego. Twoje są: sprawny sprzęt, właściwy przedłużacz, połączenie wyrównawcze metalowej przyczepy i nietykanie instalacji. Ostatnie jest w regulaminach wprost — Jarmark Jarosławski (2024) zakazuje „podłączania i użytkowania niesprawnych urządzeń elektrycznych" oraz „wykonywania prac elektrycznych przez nieuprawnione osoby i bez zgody Organizatora", analogicznie jarmark w Chełmie; na targach MTP przyłącza techniczne wykonuje wyłącznie organizator.

Czego w tych regulaminach nie ma: wymogu, by wystawca miał protokół pomiarowy albo uprawnienia SEP — w przebadanych regulaminach imprez plenerowych takiego zapisu nie znaleziono. Protokół z oględzin i pomiarów (ciągłość przewodów, rezystancja izolacji, skuteczność samoczynnego wyłączenia, działanie RCD) dotyczy instalacji tymczasowej jako całości i wykonuje go osoba ze świadectwem kwalifikacyjnym kontrolno-pomiarowym — na jarmarku elektryk organizatora.

Agregat prądotwórczy: kVA to nie kW

kW = kVA × cosφ, a standardowy współczynnik mocy agregatu to 0,8 — z 10 kVA otrzymujesz 8 kW, nie 10. Metoda doboru: zsumuj moce w kW, dodaj 20–30% zapasu, podziel przez 0,8. Przykład producenta: 4,5 kW ÷ 0,8 ≈ 5,6 kVA, czyli agregat 6 kVA. Dla stoiska z przykładu wyżej: 14,33 kW ÷ 0,8 = 17,9 kVA, czyli minimum 20 kVA. Zdolność rozruchową opisuje osobny parametr — skVA — rozpatrywany niezależnie od mocy pracy ciągłej; agregat dobrany równo do mocy ciągłej wyłączy się przy pierwszym starcie chłodziarki.

Jeśli zasilasz kasę fiskalną, terminal albo ekspres z elektroniką, celuj w agregat inwerterowy: silnik nie musi pracować ze stałą prędkością 3000 obr./min, a falownik odtwarza przebieg 230 V — stąd lepsza jakość napięcia i mniejszy hałas. Nie podaję wartości w decybelach, bo dostępne dane o hałasie agregatów są wewnętrznie sprzeczne i nie udało się ich potwierdzić w źródle pierwotnym. Potwierdzone jest natomiast to, że regulaminy potrafią limitować hałas na stoisku: XVII Siedlecki Jarmark św. Stanisława (2026) zapisuje, że „maksymalne natężenie hałasu na terenie stoiska (także w celach reklamy) nie może przekroczyć 60 dB".

Jak organizatorzy rozliczają prąd

Widełki z regulaminów zebranych we wrześniu 2026 r.: ryczałt od stoiska 15–200 zł, ryczałt progowy 35–100 zł, duży jarmark 950–5 900 zł.

Uczciwa uwaga do Olsztyna: ten regulamin jest wewnętrznie niespójny. W pkt III.2 mówi o 3 kW w cenie stoiska, a w pkt IV.3 — że „opłata za dostęp do 2 kW jest wliczona w cenę stoiska". Jednoznaczna jest tylko stawka 150 zł netto za dodatkowy kilowat. To najlepszy argument za potwierdzeniem progu mailem, zanim przywieziesz frytkownicę.

Kary za niezgłoszony pobór: nie 300%, a dziesięciokrotność

W branży krąży opowieść o „dopłacie 300% za przekroczenie zadeklarowanej mocy". W piętnastu przebadanych regulaminach jarmarków i targów — od Olsztyna, Gdańska i Szczecina po MTP, Warsaw Expo i Targi Kielce — takiego zapisu nie ma. Ani „300%", ani „trzykrotności".

Jest natomiast zapis surowszy i w pełni udokumentowany — regulamin Jarmarku Jakubowego w Szczecinie (XVII edycja, 23–26.07.2026):

„Wystawiający w zgłoszeniu przedstawia również szczegółowe zapotrzebowanie na energię elektryczną. Opłata za energię elektryczną uzależniona jest od zgłoszonego zapotrzebowania i podana będzie w potwierdzeniu zgłoszenia. Nie zgłoszenie zapotrzebowania na energię a korzystanie z niej skutkuje karą pieniężną w wysokości DZIESIĘCIOKROTNOŚCI podanej ceny za najniższą stawkę za prąd."

Identyczny zapis ma regulamin Jarmarku Szczecińskiego (2026) — dwa udokumentowane przypadki, w obu ta sama krotność.

Skąd taka konstrukcja? Nie z fantazji organizatora. Dokładnie tak liczy się opłaty za przekroczenie mocy umownej w taryfach operatorów sieci dystrybucyjnej: opłata to iloczyn składnika stałego stawki sieciowej i sumy dziesięciu największych nadwyżek mocy w okresie rozliczeniowym — albo dziesięciokrotności największej nadwyżki, jeśli ta wartość jest wyższa. Podstawa: rozporządzenie taryfowe Ministra Gospodarki z 18 sierpnia 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 189 poz. 1126), dziś zastąpione nowszym (Dz.U. 2022 poz. 2505).

Mechanizm jest więc prosty: organizator ma z operatorem umowę na określoną moc; jeśli wystawcy podłączą więcej, przekracza moc umowną i sam płaci karę liczoną krotnością — a regulamin przenosi to ryzyko na wystawcę tą samą liczbą. Dlatego deklaracja mocy w karcie zgłoszeniowej nie jest formalnością.

Co zrobić przed imprezą

• Zadeklaruj moc z zapasem 20–30% nad wyliczoną moc szczytową. Dopłata za kilowat jest tańsza niż kara i niż dzień bez sprzedaży.
• Dopytaj o próg mocy w cenie i model rozliczenia — ryczałt, próg kW, licznik i refaktura to cztery różne rachunki.
• Weź własny przedłużacz o właściwym przekroju i rozwiń go do końca. H07RN-F 450/750 V, IP44, a IP67 gdy złącze leży na ziemi. Na 50 m przy 16 A minimum 2,5 mm², na 100 m — 6 mm².
• Weź adapter — gniazdo może być pięciopinowe, gdy Twoja wtyczka jest czteropinowa.
• Sprawdź, czy gniazdo jest pod napięciem, zanim rozstawisz pół stoiska.
• Ustal, kto odpowiada za awarię: kto ma numer elektryka i co się dzieje, gdy wyskoczy RCD w rozdzielni obsługującej sześć stoisk.

Wymagania techniczne — dopuszczalna moc, model rozliczenia, wymóg przedłużacza o konkretnej normie — siedzą w regulaminie załączanym do ogłoszenia o naborze, nie w samym ogłoszeniu. Warto go przeczytać przed zakupem sprzętu. W Handlowym Radarze regulamin i karta zgłoszeniowa są dołączone do ogłoszenia razem z kontaktem — z zastrzeżeniem, że te same dokumenty są publicznie dostępne w BIP-ach gmin, więc serwis skraca czas szukania, a nie otwiera nic zamkniętego; bez opłaty widać podstawowe dane naboru, regulamin i kontakt są za dostępem płatnym, a naborów publikowanych wyłącznie na Facebooku w bazie nie będzie.

Najczęstsze pytania

Ile kW daje zwykłe gniazdo 230 V na stoisku?

Przy 16 A i cosφ = 1,0: 230 × 16 = 3 680 W, czyli 3,68 kW. Bezpiecznie planuj 3,2–3,5 kW, bo B16 wyłączy przy trwałym przekroczeniu 16 A. Wystarczy to na oświetlenie, ekspres przelewowy, terminal i jedno małe urządzenie grzewcze.

Czy muszę mieć uprawnienia elektryczne, żeby podłączyć stoisko?

Do wetknięcia wtyczki w gniazdo przygotowane przez organizatora — nie. Regulaminy zakazują natomiast prac elektrycznych wykonywanych przez osoby nieuprawnione i bez zgody organizatora (Jarosław 2024, Chełm). Wymogu uprawnień SEP ani protokołu pomiarowego po stronie wystawcy w przebadanych regulaminach imprez plenerowych nie znaleziono.

Czy grozi mi kara za podłączenie niezgłoszonego urządzenia?

Tak. Jarmark Jakubowy w Szczecinie (2026) i Jarmark Szczeciński (2026) przewidują karę w wysokości dziesięciokrotności najniższej stawki za prąd za korzystanie z energii bez zgłoszenia zapotrzebowania. Popularna „dopłata 300%" w żadnym z przebadanych regulaminów nie występuje.

Jaki przedłużacz i jak długi?

Dla 16 A przy 230 V: 50 m przy 2,5 mm² to spadek napięcia 4,87%, tuż pod normowym limitem 5% dla obwodów gniazdowych. 100 m przy 2,5 mm² to 9,74% — za dużo; na 100 m potrzebujesz 6 mm² (4,06%). I rozwiń bęben do końca, bo zwinięty wytrzymuje około 1000 W.

Czy agregat 5 kVA uciągnie stoisko o mocy 5 kW?

Nie. kW = kVA × cosφ, a typowy cosφ agregatu to 0,8, więc 5 kVA daje 4 kW. Dla 5 kW obciążenia potrzebujesz co najmniej 6,25 kVA, a po dodaniu 20–30% zapasu — więcej.

Kto płaci, jeśli padnie prąd i stracę towar?

Regulaminy zwykle wyłączają odpowiedzialność organizatora za uszkodzenia towaru i zostawiają ubezpieczenie wystawcy „we własnym zakresie" — tak robi regulamin Olsztyńskiego Jarmarku Wielkanocnego 2026. Przy witrynie chłodniczej z towarem o realnej wartości ubezpieczenie majątkowe jest tańsze niż strata.

---

Stan na wrzesień 2026. Regulaminy zmieniają się co edycję, a stawki bywają korygowane w trakcie naboru — sprawdzaj aktualny dokument u organizatora.

Źródła

• PKN — PN-HD 60364-7-711:2019-06, instalacje na terenie wystaw, pokazów i stoisk
• elektro.info — Instalacje elektryczne na terenie imprez plenerowych: błędy oraz wymagania
• elektro.info — Instalacje tymczasowe wielokrotnego użytku
• elektro.info — Obciążalność prądowa przedłużaczy bębnowych
• elektro.info — Eksploatacja instalacji elektrycznych tymczasowych, cz. 2
• elektryka.edu.pl — Spadek napięcia: 3% vs 5% wg norm PN-IEC
• solarblog.pl — Tabela obciążalności przewodów
• elektrogo.pl — Wtyczka 16 A czy 32 A? Jak dobrać gniazdo siłowe 230 V i 400 V
• PCE Polska — Gniazdo stałe 32 A 5P 400 V 6h IP44
• Hilark — Przedłużacz siłowy gumowy H07RN-F 5×6 mm² IP44 32 A 20 m
• KalkulatorPro — Bilans mocy instalacji elektrycznej
• AKMEL — kW a kVA: co to znaczy i czym się różni
• kalkulatorxxl.pl — Dobór agregatu prądotwórczego do chłodni: kVA, rozruch, paliwo
• efektywniej.pl — Przekroczenie mocy umownej i kary za przekroczenie
• cire.pl — Opłaty za przekroczenie mocy umownej (PDF)
• prawo.pl — rozporządzenie taryfowe, Dz.U. 2022 poz. 2505
• Jarmark Jakubowy w Szczecinie, XVII edycja 2026 — regulamin (kara dziesięciokrotności)
• Jarmark Szczeciński 2026 — regulamin
• Olsztyński Jarmark Wielkanocny 2026 — regulamin części handlowo-wystawienniczej (PDF)
• Jarmark Jarosławski 2024 — regulamin strefy handlowej (PDF)
• Jarmark św. Dominika 2025 — cennik (PDF)
• Jarmark Bożonarodzeniowy w Gdańsku 2025 — informacje porządkowe (PDF)
• Jarmark Rzemiosł Dawnych w Gniewie 2025 — regulamin (PDF)
• XXV Jarmark Cysterski w Pelplinie 2026 — regulamin dla wystawców
• 37. Jarmark Dominikański w Choroszczy 2026 — zapisy wystawców
• Augustynki, Augustów 2021 — regulamin (PDF)
• Wschodni Jarmark Bożonarodzeniowy w Chełmie — regulamin (PDF)
• Staropolskie Jarmarki — regulamin (przedłużacz PN-EN 50525-2-21, min. 50 m)
• XVII Siedlecki Jarmark św. Stanisława 2026 — informacje dla wystawców (limit 60 dB)
• MTP — Regulamin dla uczestników targów (PDF)
• Targi Kielce — Regulamin dla uczestników targów, MSPO (PDF)
• Idea Expo — Przyłącza elektryczne (progi mocy)